Çinko Hurdası Alımı

Elinizdeki gri parça çinko mu, değil mi?

Çekiçle hafifçe vurun. Çınlamıyor, "tok" ses veriyorsa, aynı boyuttaki alüminyumdan belirgin biçimde ağırsa, kesilmiş yüzeyi mavimsi gri parlıyorsa, çinkoyla karşı karşıyasınız demektir. Çinko hurdası çoğu evde bir kenarda duran, kimsenin ne olduğunu tam bilmediği bir malzemedir: çatı oluğunun sökülen parçası, eski kapının kolu, mobilyanın metal süsü, bir matbaa artığı. Nur Metal Hurda, Avcılar merkezli olarak İstanbul'un iki yakasında bu tür parçaları adresten alır. Burada işin hizmet sayfasında yer almayan yanını anlatıyoruz: kimin elinden ne çıkıyor, hangi teknik ayrıntı fiyatı oynatıyor, hangi malzemeyle karıştırılıyor, nerede hata yapılıyor.

Çinko sessiz bir metaldir; çinko hurdası da öyle, sessizce birikir. Demir gibi paslanıp göze batmaz, bakır gibi parlayıp dikkat çekmez. Yüzeyi zamanla mat beyazımsı bir tabakayla kaplanır ve oluk yıllarca çatıda kalır. Hurdaya dönüşmesi çoğunlukla bir yenilemenin yan ürünüdür; bu yüzden elinizde ne olduğunu sormadan hurda alımı işine girişmek, yanlış kalemle uğraşmak demektir.

Çinko kimin elinden, hangi durumda çıkar?

Çatı onarımı yapan bir usta için çinko oluk, söküldüğünde yan yana dizilen uzun şeritlerdir. Eski İstanbul apartmanlarında çatı kenarında, balkon altında ve baca çevresinde çinko levha kullanımı yaygın olduğundan, bir bina yenilenirken birkaç metre ile birkaç on metre arası çinko hurda çıkar. Çıkan malzemenin bir kısmı kıvrılmış, bir kısmı delinmiştir. Hurda olarak bunun bir önemi yok; bütün halinde göstermeniz yeter.

Bir ev sahibi içinse çinko, eski bir kapı kolu, çekmece tutamağı, perde ucu ya da fermuar başlığıdır. Çoğunun zamak olduğunu bile bilmez. Taşınma sırasında ya da eski mobilya atılırken bu parçalar bir kutuya biriktirilirse, bir süre sonra gerçek bir yığın olur.

Matbaa ve kalıp sektöründe çinko plakalar geçmişte klişe olarak kullanıldı. Bugün ofset ve dijital baskı daha çok alüminyum plaka kullanıyor, ama eski matbaa depolarında hâlâ çinko klişe bulmak mümkün. Bir matbaa kapanırken ya da depo boşaltılırken ağır, ince, gri levhalar çıkıyorsa, bunlar çoğunlukla çinkodur.

Galvaniz kaplama atölyelerinde ve dökümhanelerde çinko külçe, cüruf ve artık parçalar oluşur. Bu ortamlarda çalışanlar zaten malzemeyi tanır; yine de kaplama banyosundan çıkan külçeyi yerde bırakmadan bir kenara ayırmak, hurdanın değerini korur.

Bir de apartman yöneticisi ve site sorumlusu grubu var. Çatı oluğu ya da baca kaplaması değişirken kararı onlar verir; hurda onların elinde kalır. Bu kişilerin sorduğu soru hep aynı: "Bu parçalar satılır mı, yoksa çöpe mi gider?" Cevap: çinko katı, temiz, tanınabilir durumdaysa satılır. Çöp konteynerine atmak yanlış olur.

Çinko ile uğraşan bir başka grup, metal sanatçıları ve restoratörlerdir. Eski bir çinko heykel tabanı, küçük bir süs eşyası ya da sökülmüş bir mimari detay, onları yeniden çalışmak ya da elden çıkarmak noktasında düşündürür. Böyle özel parçalarda satmadan önce değerini başka yerden de sormanız mantıklıdır; hurda olarak vermek, geri dönüşü olmayan bir adımdır.

Çinkonun teknik yüzü: neden böyle davranır?

Çinko, 419 derece civarında eriyen yumuşak bir metaldir. Erime noktası bakırdan çok daha düşüktür, bu yüzden dökümcüler çinko alaşımlarını kolayca kalıba basar. Yoğunluğu yaklaşık yedi gram/cm³, yani alüminyumdan iki buçuk kat kadar ağır, demirden biraz hafiftir. Elinize aldığınızda "ağır ama demir kadar değil" hissi verir.

Hava ile temas edince yüzeyde ince bir oksit-karbonat tabakası oluşur. Bu tabaka altındaki metali korur; ağır bir pas gibi içeri işlemez. Oluklar ve çatı kaplamaları bu özellik sayesinde onlarca yıl dayanır. Parçanın yüzeyi mat gri ya da beyazımsı görünüyorsa, bunu hurda açısından olumsuz görmeyin. Altında sağlam çinko vardır.

Zamak ise çinkoya alüminyum, magnezyum ve az miktarda bakır katılarak elde edilen bir alaşım ailesidir. Küçük, ayrıntılı, hassas döküm parçalar için idealdir: kilit gövdeleri, kapı kolları, oyuncak arabalar, fermuar başlıkları, tıraş makinesi gövdeleri. Kırılgandır; çekiçle vurunca çatlayabilir ya da parçalanabilir. Bu özelliği, onu tanımanın en pratik yoludur.

Sıcak ortamda zamak parçalar zamanla şişebilir, kabarabilir ya da yüzeyinde kabarcıklar oluşabilir. Eski zamak kapı kollarında ve ucuz oyuncaklarda görülen bu "çinko vebası" denen bozulma, alaşımdaki kirliliklerden gelir. Parça çürüse bile yine de çinko alaşımı olarak değerlendirilir. Ancak ufalanmış bir parçayı toplamak güçtür; kırılmadan getirmeye çalışın.

Çinko, kaynakta ve ısıtmada dikkat isteyen bir metaldir; çinko hurdasını hazırlarken bunu aklınızda tutun. Galvanizli malzemeyi kesip kaynak yaparken çıkan çinko dumanı soluyanlarda "metal dumanı ateşi" denen geçici hastalık görülebilir. Titreme, ateş, kas ağrısı, baş ağrısı belirtileridir. Hurda hazırlarken malzemeyi alevle kesmeyin, taşlama yapıyorsanız maske takın, havadar bir yerde çalışın.

Çinkonun kimyası bir de pil bağlamında önemlidir. Eski çinko-karbon pillerin kabuğu çinkodur; ancak pil içinde kimyasal madde bulundurduğundan hurda olarak almıyoruz. Katı levha, oluk ve döküm parçalar alınır, toz ve bileşikler alınmaz. Bunu satıştan önce bilmek, yanlış beklentiyi önler.

Çinkoyu başka malzemelerle karşılaştırmak

Metal hurdasında en çok kafa karışıklığı gri-gümüş renkli malzemelerde çıkar. Çinko dört beş farklı komşusuyla karıştırılır.

Galvaniz sacla fark: Galvanizde çinko ince bir kabuktur, iç kısım demirdir. Mıknatıs güçlü yapışır. Çinko levhada ise mıknatıs yoktur. Galvaniz parça Demir Hurdası Alımı sayfasında anlatılan şekilde değerlendirilir, çinko kısmı için ayrı bir bedel öngörülmez.

Alüminyumla fark: Alüminyum çok hafiftir ve ışıltılı gümüş renklidir. Çinko hafif mavimsi griye çalar, ağırdır. Aynı boyuttaki bir oluk parçasını iki ele tartın; fark hemen anlaşılır. Alüminyum için Alüminyum Hurdası Alımı sayfasına bakabilirsiniz.

Kurşunla fark: Kurşun çok daha ağır ve yumuşaktır, tırnakla çizilir, grimsi koyu bir renktedir. Çinko tırnakla çizilmez.

Pirinçle fark: Pirinç sarıdır, çinko gridir. Pirincin içinde çinko vardır ama bakırla alaşımlanmıştır ve ayrı bir kalem sayılır. Sarı Hurdası Alımı sayfasındaki ipuçları işe yarar.

Paslanmazla fark: Paslanmaz çelik çok sert ve parlak olabilir, mıknatıs çoğunlukla tutmaz. Ama çok ağırdır ve kolay eğilmez. Çinko ise yumuşaktır, el gücüyle bükülebilir (ince levhada). Bu açıdan Krom Hurdası Alımı sayfasındaki bilgilere göz atın.

Zamakla ve saf çinko arasındaki fark: Saf çinko daha yumuşak ve sünek, zamak daha sert ve kırılgandır. Zamak parçalar genellikle küçük, ayrıntılı, kalıp izli olur; saf çinko ise düz levha, şerit ya da oluk biçimindedir. İkisi aynı gri tonda olabilir. Birlikte verirseniz de sorun olmaz, ama ayrı yığın yapmak hesabı kolaylaştırır.

Kısa tarif: ağır mıyım, mıknatıs tutuyor mu, tırnak izi kalıyor mu, çekiçle vurunca kırılıyor mu? Bu dört soru çinko ile komşularını ayırmaya yeter.

Satıcıların çinkoda en sık yaptığı hatalar

Birincisi, galvanizi çinko hurdası sanmak. "Çinko kaplı yazıyor, değerli olsun" diye bekleyenler hayal kırıklığı yaşar. Etiketteki çinko kaplamadır, malzemenin kendisi değildir.

İkincisi, zamak parçaları pirinç diye ayırmak. Rengi altına çalan zamak kapı kolları sarı hurdası gibi görünür ama değildir. Mıknatıs ikisini de tutmaz; fark ağırlıkta ve kırılganlıktadır. Zamak daha hafif ve gevrektir.

Üçüncüsü, çatı oluğunu satmak için çatıda güvensiz çalışmak. Çinko oluğu sökmek için çatıya çıkmak ciddi bir risk içerir. Emniyet kemeri, sağlam merdiven ve ikinci bir kişi şarttır. Hurdanın kazancı düşme riskine değmez. Yüksek bir yerdeyse, işi o işi yapan bir ustaya bırakın ve hurdayı yerde bekleyen parça olarak konuşun.

Dördüncüsü, çinkoyu alüminyum çöpüne atmak. Kutu-teneke yığınına çinko karışırsa, alüminyumun değeri düşer. Özellikle ağır bir gri parçayı hafif kutuların arasına koymayın.

Beşincisi, parçayı kızdırıp eritmeye çalışmak. Çinko düşük sıcaklıkta erir; evde ocak üstünde, tüplü ocakta ya da şantiye ateşinde eritmek duman, yanık ve yangın riskidir. Yapmayın.

Altıncısı, kirli ve boyalı parçaları temizlemek için asitle uğraşmak. Çinko asitle şiddetli tepki verir, hidrojen gazı çıkarır, parçayı bozar ve eliniz zarar görebilir. Kir olduğu gibi gelsin.

Yedincisi, küçük parçaların tek tek atılması. Bir kapı kolunun tek başına değeri küçüktür, ama bir ev tadilatında onlarca parça çıkabilir. Hepsini bir kutuda toplamak, ayrı ayrı elden çıkarmak yerine tek seferde vermenizi sağlar.

Sekizincisi, güncel fiyat bilmeden pazarlık etmek. Hurda fiyatları gün içinde bile oynayabilir. Sizin söylediğiniz rakamın dayanağı olmalı. Hangi etkenlerin fiyatı belirlediğini Hurda fiyatları nasıl belirlenir? sayfasında bulabilirsiniz.

Çinko satarken fiyatı etkileyen tarafınız

Hurda fiyatları borsa ve döviz kuruyla belirlenir; bu sizin kontrolünüzde değil. Kontrolünüzdeki kısım malzemenin hazırlığıdır. Temiz çinko levha, karışık alaşıma göre daha iyi değerlendirilir. Üzerinde demir çivi, plastik kaplama, boya ya da çimento izi varsa, bunların ayıklanması gerekir ve süre kaybı fiyata yansır. Oluğu söktükten sonra çivileri ve kıskaçları çıkarmak birkaç dakikalık iştir, ama işin çinko hurdası bölümünü temiz bırakır.

Miktar da önemli. Birkaç kilo çinko için ayrı gelmek zor olabilir; ama başka hurdanız da varsa (demir, alüminyum, bakır), hepsini tek seferde değerlendirmek mümkün. Bu yüzden önce ne kadar toplam hurdanız olduğunu düşünün. Hurda alım hizmetleri sayfasında alınan tüm malzeme gruplarını görebilirsiniz.

Adresin erişimi de rol oynar: kat, asansör, park yeri, aracın yaklaşma durumu. Bunları mesajınızda belirtirseniz hazırlık kolaylaşır.

Sezon, hava ve tadilat döngüsü

Çinko hurdası, çatı işlerinin takvimiyle yürür. Havaların açıldığı baharda çatı onarımları artar. Yağmur sezonu öncesi sonbaharda da oluk bakımı yapılır. Bu iki dönemde çıkan çinko miktarı yüksektir. Kışın ise çatıya çıkmak tehlikeli olduğu için çatı işleri azalır.

Sanayi tarafında çinko hurdası için belirli bir dönem yoktur; kaplama atölyeleri ve dökümhaneler yıl boyu çalışır. Matbaa boşaltmaları ve depo temizlikleri ise yıl sonuna, kira dönemlerine ve taşınma zamanlarına denk gelir.

Bir yenileme planlıyorsanız, hurdayı sonradan düşünmeyin. Oluk yeni takılırken eskisinin nereye gideceğini konuşmak, ustayla aranızda hurda payı konusunu da netleştirir. Aksi halde parça ustanın aracına gider ve siz öğrenmezsiniz.

Üç varsayımsal durum: aynı çinko, farklı yol

Örnekleri gerçek müşteri öyküsü gibi anlatmıyoruz; bunlar sahada sık karşılaşılan durumların kurgusal anlatımlarıdır. Amaç, kendi durumunuzu hangisine benzettiğinizi görmenizdir.

Diyelim ki Kadıköy'de eski bir apartmanın çatısı yenileniyor. Bina yöneticisi, ustanın söktüğü oluğu çatı altında bir kenara koydurmuş. Oluk uzun, bazı yerlerinde delik var, birkaç yerde kıvrılmış. Böyle bir durumda yapılacak iş basit: oluğu kıskaç ve çivilerinden ayırın, boyuna göre iki ya da üçe kesip istifleyin, fotoğrafını çekin. Çinko hurdası miktarı bu sayede ilk bakışta anlaşılır ve yerinde ilave söküm gerekmez.

Şimdi ikinci durum: Bayrampaşa'da küçük bir mobilya atölyesi kapanıyor. Raflarda kutular dolusu kapı kolu, tutamak ve menteşe var. Bir kısmı pirinç, bir kısmı zamak, bir kısmı kaplamalı demir. Atölye sahibi ayırmaya vakit bulamıyor. Mıknatıs ve ağırlık testiyle iki saatte üç yığın çıkar; kalan şüpheli parçalar için fotoğraf yeterli. Her şeyi "çinko" diye etiketleyip getirmek yerine, üç yığını ayırmak fiyat tarafında fark yaratır.

Üçüncü durum, bir galvaniz kaplama atölyesinin yıllık temizliği. Banyodan çıkan çinko külçeler ve cüruf, depo köşesinde birikmiş. Burada hacim büyüktür, ağırlık tonlara yaklaşabilir; böyle durumlarda adresin yerinde görülmesi ve yükleme koşullarının konuşulması gerekir. Fotoğraf yine ilk adımdır ama kantar ve yükleme planı için telefonla ayrıntı vermek işi hızlandırır. Bu tür yığınlarda hurda alımı işi sıradan bir ev tadilatı gibi yürümez, her seferinde ayrı konuşulur.

Üç durumda da ortak nokta, malzemenin ayrı toplanması ve neyin ne olduğunun fotoğrafla gösterilmesidir. İş hacmi büyüdükçe bu iki alışkanlığın değeri artar.

Hazırlık: çinkoyu adım adım toplamak

İlk adım tanıma. Elinizde mıknatıs varsa her parçaya yaklaştırın. Tutanlar kenara. Tutmayanlar arasında ağır ve gri olanları ayırın. Hafifler büyük ihtimalle alüminyumdur ve ayrı yığına gider.

İkinci adım temizlik. Çivi, vida, kıskaç, cıvata, plastik ve boya parçalarını mümkün olduğunca çıkarın. Bunları ayıklamak için elinizde bir kargaburun ve çekiç yeter. Her parçanın tüm yabancı maddelerden arınması şart değil; ama büyük demir parçaları çıkarılmalı.

Üçüncü adım kesim. Uzun oluk ve levhaları taşımaya uygun boyda kesin. Makasla ya da el testeresiyle kesilebilir; ince çinko yumuşaktır. Alevle kesmeyin. Kesim sırasında keskin kenarlar oluşur, eldiven ve gözlük kullanın.

Dördüncü adım istifleme. Levha ve oluğu düz yığın yapın, zamak parçalarını kapaklı bir kutuya ya da torbaya koyun. Su alan bir yerde bırakmayın, çünkü ıslak çinko ağırlaşır ve beyaz oksit yapar.

Beşinci adım fotoğraf. Genel yığının fotoğrafı, ardından ayrı ayrı gruplar. Ölçek için yanına bir cetvel ya da kalem koyun. Fotoğraflarla birlikte kabaca kilo tahminini ekleyin.

Altıncı adım iletişim: 0 537 245 06 25 numarasına WhatsApp'tan yazın ya da arayın. Adresinizi ve ilçenizi belirtin. İstanbul hizmet bölgeleri sayfasında hangi ilçelere hizmet verdiğimiz listeleniyor. Karşı yakadaysanız, örneğin Üsküdar hurdacı sayfasına bakın.

Çinko ve galvaniz neden bu kadar karışıyor?

Karışmanın temel nedeni, ikisinin de "çinko" kelimesiyle anılmasıdır. Galvanizleme, demir ve çelik parçaların çinkoyla kaplanması işlemidir. Sıcak daldırma yöntemiyle yapılan kaplamada parça erimiş çinko banyosuna girer; çıktığında yüzeyi gri, mat ve çiçekli bir desende olur. Halk bu yüzeye "çinko" der.

İşin ince tarafı şu: kaplama kalınlığı mikron mertebesindedir, yani milimetrenin binde biri. Bir kilo galvaniz saçta çinko miktarı çok az, demir miktarı çok fazladır. Dolayısıyla malzeme hurda dünyasında demirdir. Kaplama fiyatı yükseltmez.

Karışmayı artıran bir başka şey, çinko kaplamalı parçaların zamanla beyazlaşmasıdır. Beyaz tabakayı gören herkes "çinko oksit" der. Doğrudur ama bu, parçanın çinko olduğu anlamına gelmez. Doğrulamak için yine mıknatıs, ağırlık ve kesit renginin kontrolü yapılır. Kesit gümüş-beyaz parlıyorsa ve mıknatıs yoksa, çinkodur.

Çinko levhanın satış değeri, galvanizli sacın değerinden farklıdır. Bunu bilmek alıcıyla ilişkinizi sağlıklı tutar. Çatı kaplamalarında hem galvaniz sac hem çinko levha kullanılmış olabilir; aynı çatıdan iki ayrı kalem çıkabilir. İyi bir ayrım, çinko hurdasının değerini doğru hesaplamanızı sağlar.

Teknik bir not: alaşım ailesi ve geri dönüşüm

Çinko geri dönüşümü sınırsız tekrar edilebilen bir döngüdür. Katı çinko hurdası düşük sıcaklıkta eritilir, kirlilikleri ayrıştırılır ve yeniden külçe haline getirilir. Bu külçeler galvaniz banyolarında, pirinç üretiminde, döküm sanayisinde ve boya ile kimya sektöründe kullanılır. Yani sizin oluğunuz, bir süre sonra başka bir çatıda, bir musluk gövdesinde ya da çelik bir ızgaranın kaplamasında yeniden görev alabilir.

Zamak ayrı bir döngüye girer. Alüminyum ve bakır içeren bu alaşım, aynı kalıpçılık sektörüne döner. Saf çinkoyla karışırsa alaşım bozulacağından, zamak ve saf çinko ocağa ayrı gruplar halinde girer. Bu da sizin ayrı yığın yapmanızın geri dönüşüm tarafındaki karşılığıdır.

Gelecek birikimlerinizi ona göre planlayabilirsiniz. Evde ya da atölyede ayrı bir kutuya "çinko / zamak" yazıp süreç boyunca ona atmak, sonradan ayıklama derdinden kurtarır. Hurda fiyatları sayfamızdaki etkenlere bakıp piyasayı da izleyebilirsiniz; ama çoğu zaman en iyi zaman, kutu dolduğu zamandır.

Birkaç gündür sorulmayan bir soruyu ekleyelim: "Çinko zehirli mi?" Katı çinko parçaların elle tutulması sağlığa zararlı değildir; çinko, insan vücudunda iz element olarak bile bulunur. Sorun toz, duman ve asitli temastır. Kesim, taşlama ve eritme sırasında koruyucu önlem alın. Çocukların ağzına alabileceği küçük zamak parçaları ise ayrı bir tehlike: kapalı kutuda tutun.

Nem ve yağış, çinko hurdası için ayrıca bir etkendir. Yağmurda açıkta kalan oluk yığını ıslanır, altına su dolar, üstüne yaprak ve toz yapışır. Birkaç gün sonra beyaz oksit tabakası kalınlaşır ve parçalar birbirine yapışabilir. Kuru ve kapalı bir köşede bekleyen yığın ise toplama gününde ilk haliyle çıkar. Çatıdan indirdiğiniz günün akşamı plastik bir branda örtmek bile yeterlidir.

Çinko üzerine sık sorulanlar

Çinko oluğun metresi kaç kilo gelir?

Kalınlığa ve genişliğe göre değişir, bu yüzden kesin bir kilo vermiyoruz. Tartı sırasında gerçek ağırlık belirlenir.

Boyalı çinko alınır mı?

Alınır. Boya fiyatı biraz düşürebilir ama çinko olduğu için değerlendirilir. Mümkünse kazıyıp temiz olanı ayrı verin.

Eski çinko heykel ya da süs eşyası?

Sanat ya da antika değeri olabilecek parçaları hurdaya vermeden önce başka bir yerden değerlendirin. Hurda olarak ağırlığı üzerinden hesaplanır.

Çinko ve alüminyum bir arada gelirse?

Gelebilir, ama ayrı yığın yaparsanız işiniz kolaylaşır. Ayıramazsanız fotoğraf gönderin, biz yerinde ayırırız.

Evde çinko bulup bulmadığımı nasıl anlarım?

Eski kapı kollarına, çekmece tutamaklarına, kilit gövdelerine ve çatı kenarındaki oluğa bakın. Ağır, soğuk, gri ve mıknatıs tutmayan parçalar adaydır.

Çinko hurdası için hangi bilgiyi göndermeliyim?

Parçanın cinsi (oluk, levha, kapı kolu, külçe), tahmini ağırlık ya da adet, ilçeniz, bulunduğu kat ve araç yaklaşımının kolay olup olmadığı yeter. Fotoğraf ekleyin. Bu beş bilgiyle çinko hurdası için ilk değerlendirme yapılabilir; eksik kalan kısım adreste tamamlanır.

Hurda alımı için kapı önüne çıkmam gerekir mi?

Gerekmez. Alım müşterinin adresinde yapılır. Yine de ağır ve uzun malzemeyi zemin kata indirmeniz, işi kolaylaştırır; merdiven ya da asansör kısıtlıysa bunu baştan yazın. Aynı gün birden çok kalem hurdanız varsa hepsini hurda alımı talebinde belirtmeniz yeterli.

Çocuklu evde eski zamak parçaları nasıl saklanır?

Kapaklı bir kutuda, yüksek bir rafta. Küçük kapı kolları, vida ve tutamaklar ağza alınabilir. Kenarları keskin parçalar için kalın bir kumaşa sarmak da işe yarar.